Ενδομητρίωση: Πρόκειται για Ασθένεια;

Το ενδομήτριο είναι ο βλεννογόνος χιτώνας της μήτρας και απαντά στη δράση των ορμονών κατά τη διάρκεια του εμμηνορυσιακού κύκλου. Στην αρχή του κύκλου, τα οιστρογόνα που εκκρίνονται από τις ωοθήκες προκαλούν πάχυνση του ενδομητρίου και μετά την ωοθυλακιορρηξία, η προγεστερόνη που εκκρίνεται από το ωχρό σωμάτιο καθιστά δυνατή την εμφύτευση του γονιμοποιημένου ωαρίου. Αυτό περιορίζει την περαιτέρω ανάπτυξη του ενδομητρίου πριν την εμφάνιση της έμμηνου ρύσης, την οποία προκαλεί η ραγδαία πρώση των οιστρογόνων και της προγεστερόνης. Όταν το ενδομήτριο βρίσκεται εκτός της μητρικής κοιλότητας τότε γίνεται λόγος για ενδομητρίωση.

Η ενδομητρίωση είναι μια συχνή καλοήθης πάθηση που συνήθως ανιχνεύεται τυχαία και που σπανίως εμφανίζει κλινικά συμπτώματα. Μόνο ορισμένες μορφές ενδομητρίωσης εμφανίζουν κλινικά συμπτώματα.

Γιατί δημιουργείται η ενδομητρίωση;

Κατά την έμμηνο ρύση, το ενδομήτριο αναρρέει προς την κοιλιακή κοιλότητα μέσω των σαλπίγγων. Σε κάποιες περιπτώσεις, το ενδομήτριο μπορεί να εμφυτευτεί στο περιτόναιο (μεμβράνη που περικλείει τα όργανα της κοιλιακής κοιλότητας) και να εξαπλωθεί στα επιφανειακά και στα βαθύτερα στρώματά του. Η αδυναμία αποβολής του ενδομήτριου σε αυτή την μορφή οδηγεί στην εμφάνιση της ενδομητρίωσης.

Πού εμφανίζεται η ενδομητρίωση;

Η ενδομητρίωση εμφανίζεται υπό μορφή πολλαπλών μικρών εστιών μαύρου ή κόκκινου χρώματος ή με συμφύσεις (μεμβράνες που συγκολλούν τα όργανα μεταξύ τους).

Οι περιοχές όπου εμφανίζεται συχνότερα ενδομητρίωση είναι:

• στο περιτόναιο
• στις ωοθήκες, σχηματίζοντας κύστεις μεταβλητού μεγέθους
• στα τοιχώματα των σαλπίγγων
• μεταξύ ουροδόχου κύστης και μήτρας
• μεταξύ μήτρας και ορθού, όπου μπορούν να διεισδύσουν σε βάθος

Σε σπανιότερες περιπτώσεις, η ενδομητρίωση μπορεί να εμφανιστεί και σε άλλα όργανα (πεπτικό σωλήνα, ουροδόχο κύστη, δέρμα, πνεύμονες κλπ.). Από την έκταση των εστιών της ενδομητρίωσης προσδιορίζεται και ο βαθμός βαρύτητας της νόσου (από 1 έως 4).

Ενδομητρίωση - Συμπτώματα: Πιθανές Ενδείξεις

Πόνος:
Μπορεί να εκδηλωθεί με 5 τρόπους:

• Δυσμηνόρροια: είναι πόνος που εμφανίζεται κατά τη διάρκεια και προς το τέλος της έμμηνου ρύσης με σταδιακή επιδείνωση. Δεν χαρακτηρίζει αποκλειστικά την ενδομητρίωση.
• Δυσπαρεύνια: είναι πόνος που εμφανίζεται κατά τη σεξουαλική επαφή. Εστιάζεται συνήθως στο βάθος και στην οπίσθια μοίρα του κόλπου και γίνεται εντονότερος λίγο πριν την έμμηνο ρύση.
• Χρόνιο πυελικό άλγος: εμφανίζεται στο πεπτικό αλλά και στην ευρύτερη κοιλιακή χώρα και επιδεινώνεται κατά την διάρκεια της ωοθυλακιορρηξίας και της έμμηνου ρύσης.
• Πονος κατά την κένωση του εντέρου.
• Δυσουρία: επώδυνη ούρηση κατά την διάρκεια της έμμηνου ρύσης.

Η εμφάνιση των πόνων έχει σχέση με την ύπαρξη περιτοναϊκής ενδομητρίωσης, η οποία κατά την έμμηνο ρύση εμφανίζει αιμορραγία και αναπτύσσεται εν τω βάθει.

Υπογονιμότητα:
Η συσχέτιση ενδομητρίωσης / υπογονιμότητας είναι συχνή, δίχως ωστόσο να είναι δυνατόν να καθοριστεί ποια είναι συνέπεια της άλλης. Στις υπογόνιμες γυναίκες η ενδομητρίωση ανιχνεύεται σε περίπου 30% των περιπτώσεων.
Πολλές υπογόνιμες γυναίκες δεν παρουσιάζουν καμία κλινική ένδειξη ύπαρξης ενδομητρίωσης και μόνο με λαπαροσκόπηση μπορεί να διαγνωστεί η νόσος.

Άλλα κλινικά συμπτώματα της ενδομητρίωσης μπορεί να είναι τα εξής:

• - παρατεταμένη έμμηνος ρύση (μηνορραγία)
• - εκδήλωση αιματουρίας (εστίες ενδομητρίωσης στην ουροδόχο κύστη) ή εντερορραγίας (εστίες ενδομητρίωσης στον πεπτικό σωλήνα).

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η κλινική εξέταση μπορεί να προσφέρει απλώς ενδείξεις για την ύπαρξη ενδομητρίωσης.

• Η εξέταση του τραχήλου της μήτρας με κολποσκόπιο παρέχει τη δυνατότητα ανεύρεσης γαλαζωπών ή κοκκινωπών εστιών πάνω στον τράχηλο ή στην οπίσθια επιφάνεια του θόλου του κόλπου. Και στις δύο περιπτώσεις, είναι απολύτως εφικτή η λήψη ιστού με οπτικό έλεγχο.
• Η ψηλάφηση του κόλπου ενδέχεται να αναδείξει μία μήτρα σε οπίσθια κάμψη, δηλαδή στραμμένη προς τα πίσω και σε τυπική σταθερή θέση. Η κλινική εξέταση προκαλεί συνήθως ευαισθησία μόλις ψηλαφείται ο τράχηλος.
• Η υστεροσαλπιγγογραφία (ακτινογραφία της μήτρας και των σαλπίγγων) που διενεργείται από ακτινολόγο στην αρχή του εμμηνορυσιακού κύκλου, μπορεί να αναδείξει προσβολή των σαλπίγγων ή μία μήτρα σε οπίσθια κάμψη (ιδιαίτερα στραμμένη προς τα πίσω προς το ορθό).
• Το κοιλιακό υπερηχογράφημα (με γεμάτη ουροδόχο κύστη) και το διακολπικό υπερηχογράφημα (με άδεια ουροδόχο κύστη) επιτρέπουν την ανεύρεση κυστών στις ωοθήκες (μεγέθους άνω των 3 εκατοστών). Υπάρχει ενίοτε δυσκολία να διακριθεί από τις λειτουργικές κύστεις.

Η ενδομητρίωση μπορεί να διαγνωστεί μόνον με λαπαροσκόπηση μετά από ιστολογική εξέταση του ιστού (πραγματοποιείται σε χώρο χειρουργείου με χρήση γενικής αναισθησίας στα πλαίσια σύντομης, μονοήμερης ή διήμερης, εισαγωγής σε νοσοκομείο). Επιπλέον μπορεί να προσδιοριστεί ο βαθμός εξάπλωσης της ενδομητρίωσης και να αντιμετωπιστεί άμεσα χειρουργικά ή νόσος.

Μπορούν ενδεχομένως να γίνουν κα άλλες εξετάσεις όπως μαγνητική τομογραφία, διορθικό υπερηχογράφημα, προκειμένου να εντοπισθούν με μεγαλύτερη ακρίβεια οι εστίες της ενδομητρίωσης.

Αντιμετώπιση - Θεραπεία

Η θεραπευτική αγωγή σε συμπτωματική ενδομητρίωση προσβλέπει κυρίως στην ανακούφιση από τα συμπτώματα και όχι τόσο στην εξάλειψη της νόσου, όπως επίσης και στη μείωση της πιθανότητας υποτροπών ή εξέλιξης της πάθησης. Ακόμη και σε περίπτωση αποτελεσματικής θεραπείας, στο 20% των ασθενών η ενδομητρίωση μπορεί να υποτροπιάσει και να εμφανισθεί με την ίδια μορφή που αρχικά διαγνώστηκε ή με κάποια άλλη μορφή.

Η αντιμετώπιση μπορεί να γίνει:

• με φάρμακα που διακόπτουν την ορμονική διέγερση του ενδομητρίου
• με χειρουργική επέμβαση συγχρόνως με την διαγνωστική λαπαροσκόπηση με στόχο την εξάλειψη και απομάκρυνση των εστιών ενδομητρίωσης από όλα τα σημεία όπου εντοπίζεται (ιδιαίτερα σε περιπτώσεις υπογονιμότητας)
• και συχνά με συνδυασμό και των δύο θεραπευτικών μεθόδων.

Η επιλογή της θεραπευτικής μεθόδου εξαρτάται από παράγοντες όπως η ύπαρξη υπογονιμότητας, η ηλικία της ασθενούς, καθώς και η βαρύτητα και η έκταση της νόσου. Η φαρμακευτική αγωγή διαρκεί περίπου 3 μήνες. Όταν συνδυάζεται με χειρουργική επέμβαση μπορεί να διαρκεί μέχρι 6 μήνες.
Σε περιπτώσεις υπογονιμότητας και σε προχωρημένα στάδια της νόσου (στάδιο 4), ενδεχομένως να κρίνεται απαραίτητη η άμεση εξωσωματική γονομοποίηση.